The Language She Lost

As a child, Cecilia had made herself a rule. At school she spoke only the language of her classmates, and at home she answered her parents in the same one, whatever they said. Her mother and father spoke their own language in the kitchen, softly, as if it were a secret they were embarrassed to keep. Cecilia, who was nine, had decided she wanted no part of it.

Hồi nhỏ, Cecilia đã tự đặt ra cho mình một quy tắc. Ở trường, cô chỉ nói ngôn ngữ của các bạn cùng lớp, và ở nhà, cô cũng đáp lại bố mẹ bằng chính ngôn ngữ ấy, bất kể họ nói gì. Bố mẹ cô nói thứ tiếng của riêng họ trong bếp, nhỏ nhẹ, như một bí mật mà họ ngượng ngùng khi phải giữ. Cecilia, lúc ấy chín tuổi, đã quyết định không dính dáng gì đến nó.

Twenty years later, she could still understand most of it. That had been her private compromise: she listened, but she never replied. The words had settled in her like furniture in a dark room, and she moved around them without touching anything.

Hai mươi năm sau, cô vẫn hiểu được phần lớn. Đó là sự thỏa hiệp riêng của cô: cô lắng nghe, nhưng không bao giờ đáp lại. Những từ ngữ lắng xuống trong cô như đồ đạc trong một căn phòng tối, và cô đi vòng quanh chúng mà không chạm vào thứ gì.

Then her grandmother came to stay for the summer. The old woman knew only a handful of words of the local language. Nobody had arranged for an interpreter, because everyone had assumed that Cecilia would manage.

Rồi bà ngoại cô sang ở suốt mùa hè. Bà cụ chỉ biết một dúm từ của ngôn ngữ địa phương. Không ai sắp xếp người thông dịch, vì mọi người đều cho rằng Cecilia sẽ lo được.

On the second evening, Cecilia tried to ask her grandmother how the journey had been. The sentence collapsed after three words. She knew how to say "eat", "come here" and "put your shoes on". That was the vocabulary of being a child, and she had almost nothing for being a grown woman.

Vào buổi tối thứ hai, Cecilia cố hỏi bà chuyến đi thế nào. Câu nói sụp đổ sau ba từ. Cô biết nói "ăn cơm", "lại đây" và "mang giày vào". Đó là vốn từ của việc làm một đứa trẻ, còn để làm một phụ nữ trưởng thành thì cô hầu như chẳng có gì.

Her grandmother waited, hands folded in her lap, and then said something slow and simple. Cecilia caught every word: Say it like a little girl, then. I don't mind.

Bà chờ, hai tay đan trong lòng, rồi nói một điều chậm rãi và giản dị. Cecilia hiểu từng từ: Vậy thì cứ nói như một bé gái đi. Bà không phiền đâu.

So they began. Cecilia wrote the words she wanted on sticky notes and pressed them to the doorframe, the kettle and the bathroom mirror. Her grandmother crossed out the wrong ones with a pencil and wrote the right ones beneath, in handwriting that leaned to the right. By the end of June, the kitchen looked as if it had been wallpapered with yellow squares.

Thế là họ bắt đầu. Cecilia viết những từ cô muốn lên giấy ghi nhớ và dán lên khung cửa, ấm đun nước và gương phòng tắm. Bà gạch những từ sai bằng bút chì và viết từ đúng bên dưới, bằng nét chữ nghiêng về bên phải. Đến cuối tháng Sáu, căn bếp trông như được dán giấy tường bằng những ô vuông vàng.

It was humbling. If she could go back to that nine-year-old, she thought, she would not argue with her. She would only ask her to wait. Her grandmother corrected her mistakes only when they changed the meaning. Otherwise she let the sentence stand, lopsided but alive.

Thật khiêm tốn làm sao. Nếu quay lại được với cô bé chín tuổi ấy, cô nghĩ, cô sẽ không tranh cãi với con bé. Cô chỉ xin con bé chờ đợi. Bà chỉ sửa lỗi khi chúng làm đổi nghĩa. Còn lại bà để câu nói đứng nguyên, nghiêng ngả nhưng còn sống.

In July, Cecilia asked the question she had been carrying for years. Why had her parents never forced her? Her grandmother answered slowly that they had pushed for a year. Then they had stopped, because they were tired and afraid of losing her entirely. "Better a silent daughter than a daughter who is gone," she said.

Vào tháng Bảy, Cecilia hỏi câu hỏi cô đã mang suốt bao năm. Vì sao bố mẹ chưa bao giờ ép cô? Bà trả lời chậm rãi rằng họ đã ép trong một năm. Rồi họ dừng lại, vì mệt mỏi và sợ mất cô hoàn toàn. "Thà có một đứa con gái im lặng còn hơn một đứa con gái đã ra đi," bà nói.

Cecilia hadn't known that. She should have asked years earlier, although until this summer she would not have had the words to do it.

Cecilia không biết điều đó. Lẽ ra cô nên hỏi từ nhiều năm trước, dù cho đến mùa hè này cô cũng chưa có đủ từ ngữ để làm vậy.

At the end of August, they stood together at the airport. Her grandmother said goodbye in the old language, in a long speech with a gap in the middle for Cecilia to fill. Cecilia filled it. The grammar was crooked and the pronunciation was worse, but the sentence reached its end.

Cuối tháng Tám, họ cùng đứng ở sân bay. Bà nói lời tạm biệt bằng ngôn ngữ xưa, trong một bài nói dài có chừa khoảng trống ở giữa cho Cecilia lấp vào. Cecilia lấp vào. Ngữ pháp méo mó và phát âm còn tệ hơn, nhưng câu nói đã đến được điểm kết thúc.

Her grandmother touched the side of her face. She did not correct a single word.

Bà chạm vào một bên má cô. Bà không sửa một từ nào.

On the first Sunday of September, Cecilia sat in the kitchen beneath the last of the yellow notes and dialed the long number. When her grandmother answered, she said hello in her parents' language. Then she kept talking.

Vào Chủ nhật đầu tiên của tháng Chín, Cecilia ngồi trong bếp dưới những tờ giấy ghi nhớ vàng cuối cùng và bấm dãy số dài. Khi bà nhấc máy, cô chào bằng ngôn ngữ của bố mẹ. Rồi cô cứ tiếp tục nói.